Geloofwaardig Spreken na een burn-out: van acteren naar zijn

Als we door trauma, ziekte of burn-out het werkproces langdurig onderbroken hebben, ervaren we bij het re-integreren in het arbeidsproces vaak onzekerheid. We voelen ons minder mondig en reageren minder ad rem. 

Dat is logisch. Want de manier waarop je dacht en handelde, past niet meer bij je. Het trauma, de ziekte of de burn-out hebben je wezenlijk veranderd. En dus moet je jezelf compleet opnieuw uitvinden.

Dit proces en de begeleiding hebben veel raakvlakken met het coachen van acteurs. Dit heb ik een aantal jaren gedaan op de toneelacademie waar ik acteurs lesgaf in stemgebruik, spraak en stemexpressie. 

Ik moet je geloven

Als stemdocent aan de toneelacademie hebben we een scala aan technische input waarmee we de student acteur kunnen beoordelen. Hoe was zijn klankkleur, accent, intonatie, mimiek, bewegingen, samenspel, improvisatie, woordkeus? Dit is vooral nuttig als we na de beoordeling met de student willen toewerken naar verbetering. We kunnen dan heel concreet oefenen. Maar voor de beoordeling is eigenlijk maar één ding van belang: Geloof ik hem?

Als dit niet het geval is, ontstaat er geen magie en is er geen betovering. De ongeloofwaardigheid leidt af. Hierdoor kan het publiek zich niet verliezen in het verhaal en worden we niet de voorstelling ingezogen. En dat is nou net zo mooi aan theater, dat we even alles kunnen vergeten.

Geloofwaardigheid komt niet alleen voort uit innerlijke beleving, maar ook uit vorm

Als studenten de feedback krijgen dat we ze niet geloven, zeggen ze vaak, dat ze het wél gevoeld hebben. Dit is één van de eerste, harde en wijze lessen: Het publiek is niet geïnteresseerd in wat jij voelt en wat jij denkt. Het enige dat telt, is hoe het overkomt. Je kunt het nog zo hard denken en voelen, als we het zo niet ervaren houdt het op.

Je stem als sleutel tot geloofwaardigheid

In het bedrijfsleven is dit niet anders. Als je zegt dat je van uitdagingen houdt, enthousiast bent of stressbestendig, maar je klinkt vlak of je stem en houding zijn gespannen, geloven we je niet. Omdat dit afleidt, de ongeloofwaardigheid staat letterlijk tussen jullie in, komt ook de rest van je boodschap onvoldoende aan en voel je je met de gesprekspartner minder verbonden. 
En juist verbondenheid vinden mensen na een burn-out vaak belangrijk. 

Iedere rol vraagt om een andere manier van spreken

Een andere link tussen spreken in het dagelijks leven (na een burn-out) en spreken als acteur is dat we in beide gevallen veel rollen geloofwaardig moeten kunnen spelen. We zijn bijvoorbeeld collega, partner, zoon, vader, zwager, buurman, penningmeester of vriend. Bij iedere rol hoort een andere manier van spreken, met een eigen (gezichts-)expressie, houding, stem en taalgebruik. Toch hebben we vaak maar een beperkt repertoire aan manieren van spreken — bijvoorbeeld omdat we gewend zijn om in één vaste stijl te communiceren of omdat we spanning voelen bij het aanpassen van onze toon. Daardoor vervullen we sommige rollen beter dan andere. Ben je iemand die actieve taal laat horen en een stevige stem heeft, dan ben je beter in een delegerende rol dan in een begeleidende. 

…. En soms spelen we een rol zó lang dat we onszelf daarin verliezen. Of zoals ze dit in de psychosynthese zeggen ‘dat we met één bepaalde rol samenvallen’. 

Burn-out: een rol die je niet wil spelen

De beroemde filmacteur Jim Carrey zei ooit: “Een burn-out is je lichaam dat je vertelt dat je de rol die je zo lang speelde, niet meer wilt spelen.”

Dit is pijnlijk en confronterend, maar ook een kans. Want juist in die leegte ontstaat ruimte voor iets nieuws: een rol die beter past bij wie je bent, wat je wil bijdragen, en waar je voor staat.

Het herschrijven van het script

Re-integratietrajecten helpen daarbij. Coaches gaan met je aan de slag om helder te krijgen wat jouw persoonlijke kernwaardes zijn, wat je missie is en welke uitdagingen daarbij horen. 

Net als een scenario-schrijver die een verhaal en personages uitschrijft, ga je zo je eigen storyline en je eigen personage herschrijven.  Maar dat is niet genoeg. Met een goede scenarist heb je nog geen goede film en met goed helder hebben wat je nieuwe rol is na re-integratie, kun je hem nog niet goed spelen.

Een nieuwe rol instuderen

Als een acteur een nieuwe rol krijgt, moet er een vertaling komen naar gedrag. Hij vraagt zich daarbij af hoe zijn personage gedachtes en gevoelens kan laten zien en horen. Als die vertaling klopt, gaat het publiek hem geloven.
Maar er gebeurt nog iets belangrijks. Jijzelf gaat het ook sterker geloven. Als je eigen lichaam gedrag herkent dat overeenstemt met wat je denkt en voelt, versterkt het gedrag deze gedachtes en gevoelens. Komt het gedrag niet overeen dan worden die gevoelens en gedachtes juist afgezwakt. Dit proces noemen we de interne feedbackloop. 
Het loont dus om bij onzekerheid, geheel tegen je natuur in, gedrag te vertonen (bijvoorbeeld spreken in bevestigende zinnen, met een stevige stem, met pauzes en grote bewegingen) dat hoort bij ‘zelfverzekerd zijn’. De interne feedbackloop zegt dan tegen je lichaam dat je kennelijk ontspannen bent, in je kracht staat en dat er geen gevaar is. Het resultaat: je voelt je zelfverzekerd. 
Brene Brown, onderzoeker en expert op het gebied van kwetsbaarheid, heeft dit onderzocht. Zij zegt dat we niet moeten zeggen ‘Fake it until you make it, maar fake it until you become it.”

Ongemakkelijkheid overwinnen

Natuurlijk voelt een nieuwe manier van spreken in het begin ongemakkelijk, onnatuurlijk of misschien zelfs onecht, alsof je jezelf verloochend. Dat is ook logisch. Die oude rol die zo vertrouwd voelt, wil je niet meer. En dus moet je door een ongemakkelijk proces.

Method Acting

Wat hierbij kan helpen, is Method Acting. Dit is een techniek die acteurs gebruiken als ze een nieuwe rol willen eigen maken. Ze identificeren zich dan met de innerlijke motivaties en emoties van het personage door zich volledig in hun rol in te leven. Ze proberen zo goed mogelijk na te spelen hoe het personage loopt, lacht, huilt, geeuwt of zwaait. En dus ook hoe deze praat. Wat is de klankkleur, het tempo, de articulatie, het accent, de stembuigingen, de luidheid, hoe varieert hij in zijn spraak, welke woorden zou hij gebruiken etc.? 
De acteur kruipt dus helemaal in de huid van zijn personage om de rol geloofwaardig te kunnen spelen. Als je bedenkt dat een acteur daar soms maanden mee bezig is, is het logisch dat ook jij concrete oefening nodig hebt om te groeien in je rol. Deze stap mag dan ook niet ontbreken in re-integratietrajecten. 

Alles is mogelijk: Kom terug in je kracht en laat je stem horen!

Als je alle overeenkomsten zo bij elkaar ziet staan, is het niet zo verwonderlijk dat ik stemtraining geef aan mensen met heel uiteenlopende rollen en functies. Hoewel ze hun stem voor verschillende doeleindes willen inzetten, is geloofwaardig, authentiek en oprecht klinken in iedere rol belangrijk. Maar hoe je dit in iedere rol goed laat horen is verschillend. 
Door niet alleen personen te trainen in geloofwaardig klinken in fictieve rollen (acteurs), maar ook mensen met heel diverse real-live rollen, weet ik hoe ongelooflijk veel je kunt horen aan iemands stem.
Het is fascinerend hoeveel rollen een acteur kan vervullen met alleen zijn stem en lichaam als belangrijkste hulpmiddelen. Maar ook in jou zitten veel rollen: tussen wie je vandaag bent en je hoogst mogelijke zelf van morgen. Die kloof kunnen we samen dichten: niet alleen met jou en een re-integratiecoach, maar ook met een stemdocent. Zo worden je stappen naar een nieuwe rol behapbaar en concreet.